معاون پژوهشی موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی به همراه دو اقتصاددان در یک گزارش پژوهشی تلاش کردهاند تا به این پرسش پاسخ دهند که تورم شاخص قیمت تولیدکننده چه اطلاعاتی در مورد تورم آتی شاخص قیمت مصرف کننده به دست میدهد؟
دکتر مهدی برکچیان که در حال حاضر معاون پژوهشی موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی است به همراه دکتر هومن کرمی و دکتر سعید بیات دو کارشناس ارشد پژوهشکده پولی و بانکی در گزارش خود به این نتیجه رسیدهاند که در اقتصاد ایران باید با احتیاط در باره اثر تورم شاخص قیمت تولید کننده بر تورم شاخص قیمت مصرف کننده سخن گفت.
به گزارش روابط عمومی مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامهریزی، فرضیه برخی اقتصاددانان این است که تورم شاخص قیمت تولیدکننده پیشرانی برای تورم شاخص قیمت مصرف کننده است. به این معنا که وقتی تورم ماهانه شاخص قیمت تولید کننده کاهش یا افزایش یابد انتظار بر این است که در ماههای آتی، تورم شاخص قیمت مصرف کننده نیز متناسب با آن، کاهش یا افزایش پیدا کند.
شاخص قیمت تولیدکننده (PPI) حاوی اطلاعات قیمتی زنجیره تولید است و با توجه به اینکه شاخص قیمت مصرف کننده (CPI )حاوی اطلاعات قیمتی مربوط به کالاهای نهایی و به نوعی آخرین نقطه از زنجیره تولید است که در اختیار مصرف کننده قرار میگیرد، انتظار این است که شاخص قیمت تولیدکننده برای توضیح و پیشبینی تورم شاخص قیمت مصرف کننده حاوی اطلاعات باشد. در واقع، منطق اقتصادی ایجاب میکند که تغییرات قیمت در زنجیره تولید متعاقباً به تغییر در شاخص قیمت مصرف کننده بینجامد. بنابراین تغییر در شاخص قیمت تولید کننده، تغییرات در شاخص قیمت مصرف کننده را هدایت میکند.
با این وجود سه پژوهشگر اقتصادی در گزارش خود اشاره کردهاند که بررسی آمارهای مربوط به تورم شاخص قیمت تولید کننده و شاخص قیمت مصرف کننده از سال 1369 تا 1392 نشان میدهد که در مورد اقتصاد ایران باید با اندکی احتیاط در مورد این فرضیه اظهار نظر کرد.
در این پژوهش اشاره شده است که همبستگی همزمان میان تورم تولید کننده و مصرف کننده، قویتر از همبستگی تأخیری و با وقفه میان این دو شاخص است. ضریب همبستگی، ابزاری آماری برای تعیین نوع و درجه رابطة یک متغیر کمی با متغیر کمی دیگر است که شدت رابطه و همچنین نوع رابطه مستقیم یا معکوس دو متغیر را نشان میدهد.
با این توضیح، در پژوهش ارائه شده میخوانیم «همبستگی همزمان میان دو شاخص قیمت تولید کننده و مصرف کننده، برابر با 58 درصد و همبستگی تورم شاخص قیمت مصرف کننده با وقفههای اول، دوم، سوم و چهارم به ترتیب، برابر با 32، 27، 23 و 20 به مقیاس درصد است. به این ترتیب اگر تورم ماهانه شاخص قیمت تولیدکننده کاهش یابد آنگاه اگر قرار باشد تورم شاخص قیمت مصرف کننده نیز کاهش یابد، این کاهش با احتمال بالاتری در همان ماه به وقوع خواهد پیوست.»
پژوهشگران یادآوری کردهاند از آن جا که عوامل مؤثر بر تورم شاخص قیمت مصرف کننده و تولید کننده قدری با هم متفاوت است احتمال دارد تورم شاخص قیمت تولید کننده در یک ماه کاهش یابد ولی تورم شاخص قیمت مصرف کننده در همان ماه و ماههای بعد از آن افزایشی باشد.
آنها همچنین دلیل بالا بودن ضریب همبستگی همزمان میان تورم شاخص قیمت مصرف کننده و تولیدکننده را این گونه توضیح دادهاند: «حدود 40درصد از اقلام موجود میان دو سبد شاخص قیمت تولیدکننده و مصرف کننده کاملاً یکسان است. برای مثال، گروه هتل و رستوران، هم زیرمجموعه شاخص قیمت مصرف کننده و هم زیرمجموعه شاخص قیمت تولید کننده است و بسیاری از اقلام موجود در گروه هتل و رستوران از سبد شاخص قیمت مصرف کننده و سبد شاخص قیمت تولید کننده با هم مشترک هستند و همین امر سبب شده است تا همبستگی همزمان گروه هتل رستوران از سبد مصرف کننده و سبد تولید کننده برابر با 86/. باشد.»
بر اساس این پژوهش، اقلام زیادی در گروه کشاورزی، شکار و جنگلداری از سبد شاخص قیمت تولید کننده وجود دارد که همان اقلام در گروه خوراکیها و آشامیدنیها از سبد شاخص قیمت مصرف کننده نیز وجود دارد که ضریب همبستگی همزمان این دو گروه نیز برابر با 55/. برآورد شده که ناشی از همین اقلام مشترک است.
پژوهشگران این نکته را هم یادآوری کردهاند که چنین ملاحظهای در مورد گروه بهداشت و مددکاری اجتماعی هم صادق است. به گونه ای که همبستگی همزمان میان گروه بهداشت و مددکاری اجتماعی از سبد تولید کننده با گروه بهداشت و درمان از سبد مصرف کننده به 54/. می رسد که ناشی از اقلام مشترک این دو گروه است. این بحث به طور قوی تری در مورد گروه آموزش از سبد تولید کننده و تحصیل از سبد مصرف کننده نیز وجود دارد و می توان مشاهده کرد که همبستگی همزمان این دو سری برابر با 98/.است. بنابراین عجیب نیست که همبستگی همزمان شاخص قیمت مصرف کننده و تولیدکننده به خاطر اقلام مشترک، بالا باشد.
اقلام مشترک مورد استناد این تحقیق نوعاً کالاهای نهایی محسوب میشوند که عیناً در هر دو سبد حضور دارند و در تحقیق هم به این نکته تأکید شده است که «اگر اقلام مشترک موجود در سبد تولیدکننده و مصرف کننده را از سبد تولید کننده حذف کنیم و شاخص قیمت تولیدکننده را با وزن دهی مجدد به اقلام باقی مانده بازسازی کنیم آن گاه مشاهده میشود که همبستگی میان وقفه دوم شاخص قیمت بازسازی شده تولیدکننده و شاخص قیمت مصرف کننده قوی تر از همبستگی همزمان آنهاست.»
آنها دلیل آن را این گونه توضیح دادهاند: «علت این است که بخش عمده ای از اقلام موجود در سبد بازسازی شده تولیدکننده از جنس مواد اولیه و کالاهای واسطه ای هستند که اثر تورمی آنها بر شاخص قیمت مصرف کننده که قیمت کالاها و خدمات نهایی را در بردارد با تاخیر ظاهر میشود.»
به این ترتیب بر اساس این تحقیق میتوان گفت اگر تورم ماهانه شاخص قیمت بازسازی شده تولید کننده کاهش یابد آنگاه اگر قرار باشد تورم شاخص قیمت مصرف کننده نیز کاهش یابد، این کاهش با احتمال بالاتری در ماههای آینده به وقوع خواهد پیوست و میتوان به کاهش تورم شاخص قیمت بازسازی شده تولیدکننده قدری امید بست که شاید نشانی از کاهشهای آتی تورم مصرف کننده باشد.