هشتمين نشست هم‌انديشي الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت

الف) مباحث مطرح شده:

ابتدا جناب آقاي دكتر منظور معاون محترم برنامه‌ريزي، با نام خدا جلسه را آغاز و ضمن خيرمقدم به حُضارِ در جلسه، قبل از حضور سخنران مدعو؛ مطالب و دستوراتي را براي ورود به فاز عملياتي شدن تدوين الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت و ماده يك قانون برنامه پنجم توسعه ارائه نمودند كه بدين شرح است:

-        مباحث مطرح شده در نشست‌هاي هم انديشي الگوي ا.ا.پ؛ پياده سازي شود.

-        اين نشست‌هاي هم‌انديشي ادامه داشته باشد و به دو جلسه در هفته افزايش يابد.

-    معاونين امورِ تدوين الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت، سوالات مطرح در زمينه الگوي ا.ا.پ را به تفكيك سوالات كلي و سوالات بخش مربوطه ، تهيه و به آقاي وكيلي تحويل نمايند.

-    معاونين امور تدوين الگوي ا.ا.پ، ليست اعضاي كارگروه‌هاي بخش مربوطه را ترجيحا همراه با رزومه اعضاي پيشنهادي تهيه و براي جمعبندي به آقاي وكيلي تحويل نمايند.

-    معاونين امور تدوين الگوي ا.ا.پ، سوالات مربوط به هر كارگروه كه انتظار مي‌رود كارگروه و اسناد توليد شده بتواند به آنها پاسخ دهد را طراحي و آماده نمايند.

-    انتهاي تدوين الگو توسط كارگروه‌ها تا پايان سال آينده زمانبندي مي‌شود و انتظار است معاونين امور تدوين الگوي ا.ا.پ بر اساس پانزده ماه باقيمانده، نسبت به تشكيل و فعاليت كارگروه‌ها و توليد اسناد اقدام نمايند.

-    معاونين امور تدوين الگوي ا.ا.پ، نسبت به تهيه پيش‌نويس قراردادهاي تشكيل كارگروه‌ها و اعضاي جلسه و طرح‌هاي تعريف شده در كارگروه‌هاي مربوطه و تهيه مقالاتي كه توسط كارگروه‌ها با عنوان اسناد پشتيبان كارگروه‌ها تهيه مي‌شود، اقدام نمايند.

سپس آقاي دكتر منظور با ورود حجت الاسلام و المسلمين جناب آقاي دكتر خسروپناه رئيس موسسه پژوهشي حكمت و فلسفه ايران و عضو هيات علمي پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي و مدرس حوزه و دانشگاه، از ايشان براي  ارائه مطلب و سخنراني دعوت نمودند.

حجت الاسلام و المسلمين جناب آقاي دكتر خسروپناه، نظرات و مطالب ارزنده‌اي را در باب الگوي پيشرفت و عقلانيت حاكم بر آن از نظر اسلام مطرح فرمودند كه بدين شرح مي‌باشد:

-        پيش‌فرض‌هايي كه براي الگوي پيشرفت در نظر مي‌گيريم و آنها را مسلم قلمداد نموده و قبول مي‌كنيم بدين قرار است:

1.       ضرورت پيشرفت براي نظام جمهوري اسلامي ايران

2.    الگوهاي پيشرفت در دنيا يكسان نيستند و ضرورت دارد كه به بومي سازي الگو بپردازيم. يعني با مباني اسلام و با نيازهاي بومي كشورمان همراه شوند.

3.    وجود نقص در الگوهاي غربي كه با نيازها و مباني ما هماهنگ نيستند. چرا كه اولا تك بعدي بوده و دوما نتايج اين الگوها براي جامعه، انسان و كشور اسفناك است.

4.    الگوهاي غربي نكات مثبت و قابل توجهي هم دارند مثلا از يك نقشه مشخص و نظم مديريتي برخوردارند. كه با توجه به اين نكته و مطلب پيشگفت قبلي؛ نگاه ما به الگوهاي غربي نگاه 100% مثبت يا 100% منفي نمي‌باشد.

5.       اعتقاد به جامعيت اسلام در عرصه هستي شناختي، انسان شناختي، معرفت شناختي، روش شناختي و ارزش شناختي

-    به نظر مي‌رسد دو نوع پيشرفت را مي‌توان از آيات قرآني (از سوره كوثر و سوره تكاثر) استنباط نمود. يكي پيشرفت كوثري و ديگري پيشرفت تكاثري كه ما به دنبال پيشرفت از نوع پيشرفت كوثري هستيم.

-        پيشرفت كوثري حركت بسمت حيات طيبه مبتني بر عقلانيت اسلامي است.

-        حيات طيبه يعني سعادت دنيا و آخرت و رشد ابعاد مادي و معنوي انسان.

-    اجزاي عقلانيت عبارت است از: هستي شناختي، انسان شناختي، معرفت شناختي، روش شناختي و ارزش شناختي؛ كه در اسلام عقلانيت اسلامي در اين پنج حوزه است.

-    عقلانيت اسلامي به لحاظ طولي و عرضي جامع‌نگر است و فقط طولي يا عرضي نيست در بعضي از تفكرات عقلانيت فقط در طول رشد نموده و به روابط عرضيِ بين اجزا كاري ندارد و عقلانيت غزالي و صوفيانه از اين نوع است. در بعضي از ديدگاه‌ها و تفكرات؛ عقلانيت كاملا عرضي بوده و به عقلانيت طولي نمي‌پردازد و از آن غافل است كه عمده عقلانيت غربي از اين دَست است.

-    پس نبايستي عقل و تجربه را تعطيل نمود كه قرآن كريم به تعقل و تجربه تاكيد دارد كه علاوه بر عقلانيت طولي بايد به عقلانيت عرضي نير توجه داشت و در الگوي ا.ا.پ بايد به هر دو عقلانيت طولي و عرضي مراجعه نمود.

-    عقلانيتي كه جامع‌نگر بوده يعني هم طولي و هم عرضي باشد بايد در الگوي پيشرفت قرار گيرد و اين موقعي محقق مي‌شود كه هستي شناختي، انسان شناختي، معرفت شناختي، روش شناختي و ارزش شناختي آن كامل باشد.

-    هستي شناختي يعني هستيِ ماده، هستي مثال منفصل و هستي مجرد تام و انسان شناختي منظور انسان مُلكي و ملكوتي است. انساني كه هم مَن سِفلي(نفس اماره) دارد و هم مَن علّي(نفس مطمئنه، نفس راضيه و ) كه اگر تعارضي بين اين دو مَن باشد در اين صورت مَن علّي ترجيح دارد.

-    معرفت شناسي استفاده از ابزار حس و تجربه و مطالعه طبيعت و وحي مي باشد پس طبيعت منبع معرفت است و ابزار معرفت حس و تجربه و مطالعه طبيعت، عقل، شهود و وحي است.

-    در علوم انساني سه ضلع مثلث دارد كه يكي توصيف مي‌كند انسان تحقق يافته را يكي توصيف مي‌كند انسان شايسته را و يكي ديگر توصيف مي‌كند كه انسان تحقق يافته چگونه انسان شايسته شود.

-    الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت بايد كارآمد باشد و قبل از آن بايد منسجم باشد كه نياز است در آغاز، از بديهيات و مبنا شروع شود تا به انسجام و در نهايت به كارآمدي برسد.

-    با توجه به نقش كليدي و بالاي علوم انساني در  الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت بايد قبل از هر چيزي تكليف خود را با پارادايم حاكم بر علوم انساني خود مشخص نماييم.

-        الگوي پيشرفتِ كوثري بر عقلانيت جامع نگر طولي و عرضي استوار است.

پس از سخنراني و ارائه مطلب دكتر خسرو پناه، سوالاتي توسط برخي از حُضار مطرح شد كه ايشان به آنها پاسخ دادند. سوالات مطرح شده بدين شرح است:

1.       تلفيق و جمع تعقُل عرضي و طولي چگونه صورت مي‌پذيرد؟

2.       آيا تعقل طولي و عرضي از يك منطق پيروي مي‌كنند؟

3.       اگر اين الگو با روش مورد نظر شما تدوين شود؛ مي‌تواند مورد قبول ديگر علما باشد؟

4.       به نظر مي‌رسد چگونگي رسيدن به الگوي پيشرفت بنا به تعريف شما بيشتر نتيجه‌گرا است؟

5.       چرا اين گونه مباحث فقط در همان وضعيت نظري مي‌ماند و به عملياتي شدن نمي‌رسد؟

در پاسخ جناب دكتر خسرو پناه مطالبي را بيان نمودند كه بدين شرح است:

-        نظريه‌هاي علوم انساني در مدرنيته نيز هيچگاه به جهان علم وارد نشده و همگي در جهان علما مانده‌اند.

-    بايد كُرسي‌هاي آزاد انديشي تشكيل گردد تا نظريه‌ها و ديدگاه‌ها متقن‌تر گردد و اين تنها راه تدوين الگوي پيشرفت است كه اين كرسي‌ها بايد در خدمت تقويت نظريه‌ها باشد.

-    روش‌شناسيِ تلفيق را بايد دانشمند و فيلسوف ارائه دهد چرا كه  مباني هستند كه معاني را مي‌سازند و فيلسوفان هستند كه مباني را ارائه مي‌دهند و ديده‌باني مي‌كنند و جهت‌‌گيري درست را رَصد و بيان مي‌نمايند.

-        در حال حاضر دو كمبود اساسي داريم:

1-    روش شناسي الگوي پيشرفت

2-    توليد و ارائه نظريه‌ها و تئوري‌ها و نقد آنها توسط دانشمندان و فيلسوفان علوم انساني

-    تدوين اين الگو يك پروسه زماني بيش از پنجاه سال را طلب مي‌كند ولي مي‌توانيم الگوي كه درصدي (مثلا 30%) از آن؛ اسلامي باشد را در كوتاه مدت توليد كرد.

با ذكر يك صلوات بر محمد(ص) و آل محمد(ع)؛ پايان نشست اعلام شد.