نهمین نشست الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت

الف) مباحث مطرح شده:

امور تدوين الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت، نهمين نشست هم انديشي الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت را در روز شنبه 10/10/1390در ساعت 14:00 در معاونت برنامه‌ريزي و نظارت راهبردي رييس جمهور برگزار نمود. ابتدا جناب آقاي دكتر منظور معاون محترم برنامه‌ريزي، با نام خدا جلسه را آغاز و ضمن خيرمقدم به حُضارِ در جلسه، از جناب آقاي دكتر رحماني، عضو محترم هيات علمي جامعه المصطفي ^(ص) العالميه براي ارائه مطلب و سخنراني با موضوع الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت دعوت نمودند.

سخنراني آقاي دكتر رحماني، بيشتر در متدولوژي وروش شناسي تدوين الگوي ا.ا.پ متمركز بود؛ مطالبي كه در اين خصوص اظهار نمودند در سه بخش مي‌تواند خلاصه شود:

1- روش شناسي تدوين الگو

2- نقطه نظرات ايشان در خصوص تدوين الگوي ا.ا.پ بصورت بلندمدت

3- نقطه نظرات ايشان در خصوص تدوين الگوي ا.ا.پ بعنوان مقدمه‌اي براي برنامه ششم توسعه

اساسي‌ترين مباحث ايشان بدين شرح است:

-  طراحي، يك مهارت بسيار پيچيده است و هر شخصي نمي‌تواند به راحتي به اين مهارت دست پيدا كند كه بر اساس اين مهارت به محصولي برسد.

-  براي هر موضوعي مفاهيم و تعاريف بسيار مختلف و متنوعي مي‌توان يافت و من اين را با عنوان "جنگل مفاهيم" ياد مي‌كنم. ولي براي الگو معادل Pattern را مطلوب‌تر مي بينم هر چند گاها از واژه‌هايي همچون مدل، پارادايم و طرح نيز صحبت مي‌شود.

-  الگو تصوير ذهني و ساده شده‌اي از يك پديده، يك شيء و يا يك فرآيند است كه مي‌تواند مبناي عمل واقع شود و تحقق پيدا كند و حتي يك چيزي را توصيف نمايد. حتي الگو را مي‌توان تصوير مينياتوري شده از يك چيز دانست و در جايي ديگر مي‌توان الگو را جورچين فكري نيز تعريف نمود.

-      دو نكته اساسي براي مدل بايد مورد توجه قرار گيرد:

1- تاثيرات و پيامدهاي اين مدل و طراحي چيست؟

2- بيان چگونگيِ پياده سازي آن

-      ويژگي‌هاي مدل:

o      جامع و مانع بودن مدل

o      مدل بايد ساده باشد.

o      انسجام دروني داشته باشد.

o      قابليت انطباق داشته باشد.

o      قابليت پياده سازي داشته و عيني باشد.

o      برخوردار از نوآوري باشد.(نوآورانه باشد)

o      قدرت تشخيص به ما بدهد.

-      دو نگاه در طراحي الگو وجود دارد:

1- نگاه مهندسي يا نگاه برنامه‌اي كه روش همگرايي است و بيشتر ذهن در محدوده ساماندهي و بهسازي سِير مي‌كند و هر آنچه است در قالب داشته‌هاست.

2- نگاه خلاقانه يا واگرا كه وضع موجود را نمي‌بيند و ايدة نويي را ارائه مي‌دهد كه نوع نگاه؛ انقلابي و راديكالي است.

-  در حال حاضر بيشتر نگاه مهندسي به موضوع الگو است و نگاه خلاقانه به موضوع نمي‌شود. در نگاه مهندسي از هدف شروع شده ولي در نگاه خلاقانه از زيربناها و مكتب شروع مي‌كند.

-  به نظر مي‌رسد الگوي پيشرفت و توسعه بايد از جهان بيني شروع شود و نه از ايدئولوژي كه ظاهرا در اين موضوع اتفاق نظر وجود دارد.

-  جنس الگو چيست؟ آيا الگو فرآيند كاري را نشان مي‌دهد؟ آيا با طراحي الگو؛ اتفاق فورا خود را نشان مي‌دهد و مي‌نماياند يا خير بايد پياده سازي هم بشود؟ آيا الگو يك محصول است؟

-  طراحي الگو با عنوان يك نظام يا سيستم است و داراي مجموعه‌اي از اجزاست كه برخوردار از يك فرآيند است، الگو همچنين برخوردار از يك فرآيند قياسي است.

-  الگو بايد بتواند به همه چيز جواب دهد ولي نه به معناي اينكه به همه سطوح و اجزا برسد.

-  در طراحي نبايد به اجزا فكر كنيم وگرنه محصول مطلوبي بدست نمي‌آيد و تهي از خلاقيت خواهد بود.

-  در طراحي الگو بايد از انسان‌هاي با ذهنِ خلاق استفاده شود.

-      رويكرد به الگو بايد مشخص و تبيين گردد.

جمعبندي:

-      ما دو جور مي‌توانيم به الگو نگاه كنيم:

الف) نگاه بلندمدت كه قائل به زمان نباشد.

ب) نگاه كوتاه‌مدت كه بتواند مبناي برنامه ششم قرار گيرد.

-  در الگوي بلند مدت بايد به جهان بيني توجه شده و بايد از جهان بيني شروع شود. قائل به زمان نباشد پس راهبرد و سياست در اين نوع الگو جايي ندارد و جنس آن از جنس چشم‌انداز نيست. بايد واگرايانه و خلاقانه به موضوع نگاه كرد و نگاه قياسي (و نَه استقرايي) به اين نوع الگو شود.

-  در الگوي كوتاه مدت مي‌تواند جنس آن از راهبرد و چشم انداز باشد. در اين نوع الگو به دنبال شاخص و سياست هستيم و نگاه ساماندهي و بهسازي به موضوع داريم و نگاه استقرايي بوده (و نه قياسي)، در اين الگو در اين بخش از كار به متخصصين ديني نياز داريم تا بتوانند شاخص سازي نموده تا مبناي حركت قرار گيرد، هر چند اين حركت بصورت سيستمي و ساختارمند نخواهد بود.

پس از سخنراني آقاي دكتر رحماني سوالات، تذكرات و ابهاماتي توسط حُضار مطرح شد كه دكتر رحماني به آنها با ديدگاه خود پاسخ يا اعلام نظر نمودند. سوال شد كه الگو نمي‌تواند با دو نوع مختلف كوتاه مدت و بلند مدت مطرح شود و الگوي اسلامي-ايراني پيشرفت يك الگو بيشتر نيست. اگر الگوي پيشرفت ما بخواهد اسلامي باشد نمي‌تواند از نوع خلاقانه باشد چرا كه داراي داشته‌هاي اسلامي است. دليل تفارق بين پيشرفت و توسعه در اين الگو چيست؟ و تعبير الگوي خلاقانه بيشتر نگاه ذوقي به موضوع دارد كه نمي‌تواند تعبير درستي باشد. آيا قائل به نظريه مبنا هستيد؟ و چگونه اين الگو وارد عرصه راهبرد و سياست مي‌شود؟ آيا اين الگو دفعي طراحي مي‌شود يا به مرور؟چرا بين الگو، مدل و طراحي تفاوتي قائل نشده‌ايد؟ آيا براي طراحي الگو بايد چارچوب داشته باشيم و تكنيك دلفي آيا پاسخگوي اين مدل است؟ در پاسخ به اين مسائل دكتر رحماني مواردي را عنوان نمودند كه به بشرح ذيل است:  

-  من تفاوتي در الگو به لحاظ زماني نمي‌بينم ولي به لحاظ محدوديت زماني شايد مجبور باشيم از سطوحي ديگر الگو را شروع نماييم (مثلابجاي شروع از جهان بيني از ايدئولوژي شروع كنيم)

-  وقتي كه خِبرگان دين را داريم و محدوديت زماني نيز وجود دارد بايد از ايدئولوژي شروع نماييم تا بتواند اين الگو براي برنامه ششم مبنا قرار گيرد.

-      در ظرف زماني موجود شايد نتوان به نظريه مبنا رسيد.

-  اگر بتوانيم از نگاه خبره‌گي استفاده كنيم بايد بر اساس آن عمل نمود.

-  الگو يك راهنماي عملي است كه غلط را از درست تميز مي‌دهد و راهنماي برنامه‌ريزي مي‌شود.

-  بايد بين اجراي مدل و طراحي مدل تفاوت قائل شد و بهتر است كه الگو را به برنامه‌ريزان ندهيم.

-      در طراحي الگو دو نوع دانش نياز داريم

o      دانشِ ديني محض

o  دانش طراحي مدل و زير ساخت فني با حضور و اعتقاد مديران ارشد و عالي

-  لذا براي الگويي كه بتواند مبناي برنامه ششم قرار گيرد بايد نگاه جزء به كل  داشت و با مستند سازي مجموعه برنامه‌هاي قبلي و جلوگيري از انحراف در برنامه ششم خصوصا در مباني و توليد اسناد به الگوي مورد نظر دست يافت. هر چند يك مجموعه كارشناسي ديگر با نگاه بلندمدت به موضوع مي‌تواند ايجاد شود.

-  در تدوين الگو از موضوع مي‌توانيم حركت كنيم و با اين نگاه (كه عملياتي نيز است) در يك بازه يك ساله به الگوي مورد نظر در موضوع برسيم.

با ذكر يك صلوات بر محمد  و آل محمد(ص)؛ پايان نشست اعلام شد.