چاپ        ارسال به دوست

توسعه ارتباطات، رشد و توسعه اقتصادی را به همراه دارد

سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی که در دهه 1340 به طور میانگین 32/0 درصد بود، طی چند دهه به تدریج افزایش یافت و در سال های پایانی دهه 1370 به 74/0 درصد رسید. در دهه 1380 نیز سهم بخش ارتباطات از تولید ناخالص داخلی با شیب تندی نسبت به سال های گذشته افزایش یافت و در سال 1388 به 6/1 درصد رسید. اما در سال های بعد با کاهش نرخ رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات، سهم این بخش از سال 1389 با کاهش نسبی روبرو شد.

به گزارش روابط عمومی موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه ­ریزی، حمید آذرمند(پژوهشگر اقتصادی) و همکارانش در بخشی از کتاب «رشد اقتصادی در ایران؛ با نگاهی به بخش های اقتصادی» که در راستای انتشار یافته ­های "طرح جامع مطالعات اقتصاد ایران" توسط موسسه چاپ و منتشر شده، به شناسایی مزیت‌ها و ظرفیت‌های بخش فناوری اطلاعات و ارتباطات ایران، آسیب‌شناسی سیاست‌ها و بررسی چالش‌ها و مسائل این بخش ، به منظور دستیابی به رشد اقتصادی پایدار و اشتغال‌زا در یک افق میان ‌مدت پرداخته است.

وی دربخشی ازاین کتاب می نویسدنرخ رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات دردهه 1340 به طور میانگین برابر با 1/9 درصد و در دهه 1350 برابر با 1/19 درصد بود. در دهه 1360 با کاهش رشد نسبت به دهه 1350، میانگین رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات به منفی 7/1 درصد کاهش یافت. از دهه 1370 جهش قابل ملاحظه ای در نرخ رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات رخ داد، به طوری که متوسط رشد بخش ارتباطات به 1/15 درصد رسید که بسیار بیشتر از نرخ رشد اقتصادی کشور یعنی 4/3 درصد بود.

در دهه 1380 روند رشد، سرعت بیشتری گرفت و میانگین آن به 6/31 درصد رسید و در سال های 1384 و 1386 نرخ رشد ارزش افزوده ارتباطات به رقم های بی سابقه 9/ و 3/58 رسید و باعث شگفتی شد. ولی در سال های بعد این رقم کاهش یافت و در سال های 1392 و 1393 به 8/1 و 3 درصد تنزل یافت.

به این ترتیب میانگین سهم ارتباطات از رشد تولید ناخالص داخلی که تا پیش از سال 1376 نزدیک صفر بود، به تدریج از برنامه سوم توسعه به حدود 1/0 واحد درصد، در برنامه چهارم به 7/0 واحد و در برنامه پنجم به 0/4 درصد افزایش یافت.

همچنین سهم ارتباطات از موجودی سرمایه در سال 1353 تا سال 1357 روند صعودی و از سال 1358 تا سال 1375 مرتبا روند نزولی را طی کرده است. این سهم در سال های 1376 تا 1384 با شتاب بیشتری افزایش داشت و از سال 1385 به بعد روند نزولی را طی کرده است.

درباره جمعیت شاغل در بخش ارتباطات نیز باید به این نکته اشاره کرد: با آنکه بخش ارتباطات در مجموع سهم کمی از جمعیت شاغل کل کشور را دارد، ولی با توجه به نرخ رشد سریع آن، این سهم به تدریج افزایش داشته  و با آنکه جمعیت شاغل کل اقتصاد از سال 1350 تا 1390 به طور میانگین سالانه 2/5 درصد رشد داشته، این نرخ در بخش ارتباطات برابر 2/6 درصد بوده است.

شاخص های توسعه ارتباطات

اتحادیه جهانی مخابرات با ترکیب سه شاخص زیرساخت های ارتباطات، مهارت های ارتباطات و به ­کارگیری ارتباطات، شاخص توسعه بخش ارتباطات را محاسبه و بر اساس آن عملکرد کشورهای جهان را مقایسه می کند.

بر اساس شاخص توسعه ارتباطات، رتبه ایران در سال 2013 با فاصله قابل توجهی پایین تر از میانگین کشورهای توسعه یافته و حتی پایین تر از متوسط جهان و آسیا قرار داشت، ولی از متوسط کشورهای در حال توسعه بهتر بود.

برای نمونه در خصوص پوشش تلفن همراه، ایران در میان کشورهای منطقه رتبه یازدهم را دارد. کویت با190 اشتراک تلفن همراه به ازای هر 100 نفر در رتبه نخست استو با توجه به روند رو به رشد ایران در سال های اخیر، هنوز در میان کشورهای منطقه ضریب نفوذ کمتری دارد.

این در حالی است که مجموعه بنگاه های فعال در بخش ارتباطات همانند سایر بنگاه های اقتصادی مستقیما در رشد اقتصادی و اشتغال زایی سهم دارند و ازسویی بخش ارتباطات به­عنوان فراهم کننده یکی از زیرساخت های مهم اقتصادی و تسهیل گر سایر بخش های اقتصادی، آثار بلند مدت و غیر مستقیم در رشد اقتصادی و ایجاد اشتغال دارد و نباید از آن غافل بود.

مقایسه نرخ رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات و نرخ رشد تولید ناخالص داخلی نشان می دهد بخش ارتباطات در سال های 1370 تا 1392 همواره با نرخ رشدی بالاتر از میانگین اقتصاد رشدکرده و در برخی سال ها نرخ رشدی بالاتر از 50 درصد را داشته، به طوری که در برنامه چهارم توسعه نرخ رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات بیش از 43 درصد بوده است. در حالی  که در همان دوره زمانی، نرخ رشد تولید ناخالص داخلی برابر 4/4 درصد بوده و حتی در سال های رکود اقتصادی نیز میانگین رشد ارزش افزوده بخش ارتباطات برابر 9 درصد بوده است.

به علاوه زیرساخت های ارتباطی، امکان استقرار کسب و کارهای الکترونیک، دولت الکترونیک، آموزش مجازی و بانکداری الکترونیک را فراهم می کند و توسعه زیرساخت های ارتباطات، کاهش هزینه های تولید و افزایش بهره وری، رقابت و شفافیت و کاهش هزینه های اقتصادی را به همراه دارد و موجب کمک به حفظ محیط زیست و تسریع در فرایندهای انتقال دانش می شود.

در حقیقت بین توسعه ارتباطات و رشد اقتصادی رابطه ای بلند مدت وجود دارد. همچنین یک رابطه علیت دو سویه بین توسعه ارتباطات و رشد اقتصادی وجود دارد، به طوری که توسعه ارتباطات با افزایش بهره وری، رشد اقتصادی را به همراه دارد و رشد اقتصادی با افزایش درآمد خانوار و افزایش تقاضا برای خدمات ارتباطات، توسعه ارتباطات را به همراه دارد.

انحصاری بودن ارتباطات در ایران

با وجود پیشرفت های این حوزه، بر اساس گزارش سال 2015 اتحادیه جهانی مخابرات، ایران بر اساس شاخص توسعه ارتباطات در میان کشورهای جهان در سال 2013 دارای رتبه 94 بوده است. رتبه ایران در شاخص مهارت های ارتباطات 68، در زیرساخت های ارتباطات82 و در به کارگیری ارتباطات 116 بوده است.

البته بخش عمده ای از علل پایین بودن رتبه ایران در زیرساخت های ارتباطات، ناشی از وضعیت تشکیل سرمایه در این بخش است. میانگین رشد سالانه تشکیل سرمایه ثابت ناخالص ارتباطات در دوره 1368 تا 1385 برابر 23/4 درصد بوده و این شاخص درسال های بعد با کاهش شدید مواجه شده، به طوری که در سال های 1386 تا 1391 به منفی 11/9 درصد کاهش یافته است. بنابراین کاهش مستمر رشد تشکیل سرمایه بخش ارتباطات، کاهش سهم موجودی سرمایه ثابت بخش ارتباطات را از کل دارایی های ثابت رقم زده و از 1/9 درصد در سال 1384 به 1/2 درصد در سال 1391 رسیده است.

یکی دیگر از شاخص های  توسعه ارتباطات، شاخص به کارگیری ارتباطات است. عوامل متعددی بر میزان پایین بودن این شاخص در ایران تأثیر دارند که ازآنها می توان به پایین بودن رتبه ایران در به کارگیری خدمات ارتباطات، قیمت خدمات، کیفیت و نوع خدمات اشاره کرد. به طوری که رتبه ایران در خدمات اینترنت پرسرعت ثابت که یک فناوری متوسط در دنیا به شمار می رود 37 و در اینترنت پرسرعت 500 مگابایت برابر 87 است. این رتبه در اینترنت پرسرعت همراه 1000 مگابایت وضعیتی بدتر دارد و برابر 115 است.

آمارها حکایت از پایین بودن رتبه ایران در بخش فناوری ارتباطات و اطلاعات به دلیل کاهش سرمایه گذاری، نبود زیرساخت های موثر، قیمت بالای خدمات و کاهش خدمات به روز دارد که باید درباره سیاست ها و نوع اجرای آن از سوی دولت تأملی دوباره شود.البته ساختار دولتی بخش های ارتباطات و انحصاری بودن آن نیز بر مشکلات این بخش افزوده است، به طوری که سرمایه گذاری بخش های غیردولتی و حضور کشورهای خارجی برای توسعه این صنعت با مشکلاتی همراه است که عملا رضایت شهروندان و کاربران خدمات را به همراه ندارد.

در نهایت با توجه به ظرفیت های پیش روی اقتصاد ایران در زمینه ارتباطات و فناوری اطلاعات، بازنگری قوانین، رویکردها و سیاست های حاکم بر صنعت ارتباطات امری حیاتی است که رشد و توسعه اقتصادی این سرزمین را به همراه خواهد داشت. برای نیل به این هدف، حرکت به سوی اقتصاد غیردولتی و کاهش تصدی گری دولت، راهگشا و ضروری است.


٠٨:٤٤ - 1399/10/01    /    شماره : ٥٩٨١    /    تعداد نمایش : ٩٦


نظرات بینندگان
این خبر فاقد نظر می باشد
نظر شما
نام :
ایمیل : 
*نظرات :
متن تصویر: